Las za płotem, jezioro w dole albo pola aż po horyzont, tylko że wszystko to leży na północ od domu. To jedna z najczęstszych sytuacji na działkach pod Olsztynem, na Kaszubach czy na skraju podmiejskich osiedli. Wielu inwestorów stoi wtedy przed pozornym wyborem: widok albo słońce. W praktyce można mieć jedno i drugie, pod warunkiem że układ domu powstanie z myślą o obu stronach świata naraz. Poniżej zebraliśmy najczęstsze mity, które słychać przy takich działkach, i to, jak wygląda rzeczywistość.
Mit 1: Salon zawsze musi być od południa
Fact: Zasada „salon na południe” sprawdza się wtedy, gdy po południowej stronie jest ogród, na który chce się patrzeć. Jeśli od południa jest droga i dom sąsiada, a od północy jezioro, salon odwrócony od widoku traci sens. Rozwiązaniem jest strefa dzienna otwarta na dwie strony: część wypoczynkowa z dużymi oknami na północ, a jadalnia i kuchnia od południa lub od zachodu. Dzięki temu w ciągu dnia jedno pomieszczenie dostaje słońce, a drugie widok. Taki układ najłatwiej uzyskać w domu o wydłużonej bryle, gdzie strefa dzienna przechodzi przez całą głębokość budynku.
Mit 2: Duże okna na północ to zimny dom, który nie spełni WT 2021
Fact: Od 2021 roku okna w pomieszczeniach ogrzewanych muszą mieć współczynnik przenikania ciepła Uw nie wyższy niż 0,9 W/(m²·K), a cały dom musi zmieścić się w limicie zapotrzebowania na energię pierwotną. Przepisy ograniczają też łączną powierzchnię przeszkleń w stosunku do powierzchni domu, dlatego wielkość okien trzeba policzyć już na etapie projektu. Północne okno w zimie traci więcej ciepła, niż zyskuje, ale przy szybie trzyszybowej, ciepłym montażu i dobrze ocieplonych ścianach ta strata jest do opanowania. Bilans domu wyrównuje się zwykle pompą ciepła, rekuperacją i fotowoltaiką. Ostateczne obliczenia zrobi projektant przy charakterystyce energetycznej i to z nim warto sprawdzić aktualne wymagania.
Mit 3: Salon od północy będzie ciemny i ponury
Fact: Światło północne jest rozproszone i równe przez cały dzień. Nie oślepia, nie odbija się w ekranie telewizora i nie nagrzewa wnętrza latem. Dla salonu nastawionego na widok to raczej zaleta. Brakuje mu jedynie promieni słońca, a te można wpuścić z innej strony: wysokim oknem pod dachem od południa, przeszkleniem narożnym od zachodu albo otwarciem salonu na jadalnię. Bardzo dobrze sprawdza się tu salon z podwyższonym stropem, w którym okna w górnej części ściany wpuszczają słońce głęboko do środka. Przykłady takich wnętrz znajdziesz w kolekcji domów z wysokim salonem.
Mit 4: Taras powinien być od strony widoku
Fact: Taras od północy będzie przez większość dnia w cieniu domu, a wieczorem zrobi się na nim chłodno nawet w lipcu. Lepiej ustawić główny taras tam, gdzie po południu jest słońce, czyli od zachodu lub południowego zachodu, najlepiej przy narożniku, z którego wciąż widać jezioro czy las. Od północy wystarczy niewielki podest przed przeszkleniem salonu, na poranną kawę i letnie upały. W domach parterowych taki podział jest prosty, bo wyjście na ogród może być z kilku pomieszczeń. Dobrym punktem wyjścia jest choćby minimalistyczny dom parterowy o powierzchni 120 m², którego zwartą bryłę łatwo obrócić tak, aby jedna elewacja patrzyła na widok, a druga łapała słońce.
Mit 5: Na taką działkę zawsze najlepszy jest dom w kształcie litery L
Fact: Litera L daje bardzo wygodny podział: jedno skrzydło z salonem otwartym na północ, drugie z kuchnią i jadalnią od południa, a w kącie osłonięty taras. Nie zawsze jednak jest najlepsza. Wymaga szerokiej działki, ma dłuższe ściany zewnętrzne i bardziej złożony dach, więc stan surowy wychodzi drożej niż przy prostym prostokącie, a straty ciepła są nieco większe. Na wąskiej działce lepiej sprawdzi się prostokąt z salonem w narożniku, przeszklonym na północ i na zachód. Jeśli działka na to pozwala, warto przejrzeć projekty domów w kształcie litery L, ale porównaj je z prostszą bryłą, zanim podejmiesz decyzję. Dla porównania warto zestawić na przykład rozległy parterowy dom o powierzchni 209 m² ze zwartym parterowym projektem 115 m² z dwiema sypialniami, przeznaczonym dla mniejszej rodziny.
Mit 6: Kuchnia i pomieszczenia techniczne zawsze idą na północ
Fact: To dobra zasada na zwykłej działce, ale tutaj północ jest elewacją reprezentacyjną. Pomieszczenia, które nie potrzebują ani widoku, ani słońca, czyli kotłownię, spiżarnię, pralnię i garderobę, lepiej przenieść na wschód lub w stronę drogi. Garaż w bryle domu można ustawić od zachodu lub wschodu, gdzie osłoni wnętrze przed wiatrem i porannym albo popołudniowym słońcem. Kuchnia z jadalnią od południa zyskuje w tym układzie najwięcej: jest jasna przez cały dzień, a z blatu nadal widać salon i okna na jezioro.
Mit 7: Im więcej okien od południa, tym lepiej
Fact: Zyski słoneczne zimą są realne, ale od maja do września ta sama ściana przegrzewa wnętrze. W nowym domu z dobrą izolacją nadmiar słońca bywa większym kłopotem niż jego brak. Południowe okna warto osłonić okapem dachu, zadaszeniem tarasu albo żaluzjami zewnętrznymi, a od zachodu, gdzie słońce świeci nisko, osłony są wręcz konieczne. Lepiej mieć kilka dobrze umieszczonych otworów niż całą przeszkloną ścianę, której nie da się używać w upał. Pomysły na rozmieszczenie dużych przeszkleń znajdziesz wśród domów z dużymi oknami.
Mit 8: Do takiej działki potrzebny jest projekt indywidualny
Fact: Gotowy projekt da się dopasować do działki w ramach adaptacji, którą wykonuje lokalny architekt. Najprostszy zabieg to lustrzane odbicie lub obrócenie domu na działce. Można też zmienić wielkość i położenie części okien, dodać przeszklenie narożne czy przesunąć wyjście na taras, o ile zmiany mieszczą się w zakresie adaptacji i są zgodne z miejscowym planem albo warunkami zabudowy. Dlatego projekt najlepiej wybierać z planem działki w ręku. Dom piętrowy daje tu dodatkową możliwość: sypialnie na górze mogą patrzeć na widok, a parter skupić się na słońcu. Warto przyjrzeć się choćby nowoczesnemu domowi z czterema sypialniami na piętrze albo piętrowemu projektowi o charakterze domu nad jeziorem, który z natury otwiera się na krajobraz. Zanim zamówisz zmiany, zapytaj architekta, które z nich wymagają ponownych obliczeń energetycznych.
Podsumowanie
Działka z widokiem od północy nie jest gorsza od tej z ogrodem od południa. Wymaga tylko innego myślenia o planie: salon otwarty na krajobraz, kuchnia i jadalnia po słonecznej stronie, taras tam, gdzie po południu jest ciepło, a okna dobrane tak, aby dom spełniał wymagania energetyczne bez rezygnowania z widoku. Zacznij od mapy działki z zaznaczonym kierunkiem północy, drogą i najładniejszym widokiem, a dopiero potem wybieraj projekt. Wtedy adaptacja będzie drobną korektą, a nie przebudową całego układu.
